Những tranh luận gần đây trong Giáo phận Vinh đã cho thấy một điều đáng lo ngại: nhiều Kitô hữu phán đoán theo cảm tính, theo sự yêu, ghét cá nhân, hoặc theo những quan niệm luân lý chưa được đào sâu. Vì thế, tôi nhận ra rằng, trước khi phán đoán bất cứ sự việc nào trong Giáo Hội, chúng ta cần trở về với nền tảng thần học luân lý Kitô giáo, nền tảng mà mọi Kitô hữu, bất kể chức vụ hay hoàn cảnh, đều phải dựa vào.

Trong lịch sử Giáo hội, ánh sáng của Tin Mừng nhiều khi đến từ những con người âm thầm, nhưng can đảm, dám đứng về phía những người bị chà đạp. Chẳng những họ bị bách hại bởi quyền lực thế tục, và đôi khi họ cũng bị bạc đãi bởi chính quyền bính tôn giáo trong thời đại của họ. Nhưng chính họ, bằng đời sống, thậm chí bằng đau khổ hay cái chết của mình, đã trở thành những chứng nhân sáng ngời cho công lý Tin Mừng và cho Học thuyết Xã hội Công giáo.

Một trong những tác động sâu sắc nhất của vụ Cha Đặng Hữu Nam là sự thức tỉnh của lương tâm Kitô giáo. Khi một linh mục bị trừng phạt vì dấn thân cho người nghèo, thì người tín hữu phải tự hỏi: «Chúng ta đang sống theo Tin Mừng hay đang sống theo nỗi sợ?» Khi một giám mục im lặng trước bất công, thì người tín hữu phải tự hỏi: «Chúng ta đang vâng phục Chúa hay vâng phục thế quyền?»

Để có được Nước Trời, hay để theo Chúa, điều quan trọng nhất mà ta phải ưu tiên «bán đi» hay từ bỏ, đó chính là «cái tôi» của ta. Nếu ta chưa từ bỏ chính «cái tôi» của ta, thì tất cả những gì ta từ bỏ, vẫn bị kể như chưa từ bỏ gì cả. Có từ bỏ chính «cái tôi» của ta, thì tất cả những từ bỏ khác của ta mới có giá trị trước mặt Thiên Chúa.

Bản thân chúng ta cũng giống như «ngọc còn trong đá», nên ta vẫn tưởng mình chỉ là cục đá tầm thường. Nếu chỉ là cục đá tầm thường, chẳng ai có thể mài dũa nó thành ngọc quí giá được. Nhưng bản chất chúng ta giống như ngọc quý còn trong đá, nhưng «Ngọc kia chẳng dũa chẳng mài, cũng thành vô dụng, cũng hoài ngọc đi» (Ca dao). Vậy khi biết mình bản chất là ngọc, ta phải biết tự mài dũa để trở nên ngọc vô giá.

Giáo hội Việt Nam đang sống trong một hoàn cảnh mà ít nơi trên thế giới phải chịu: một chế độ độc tài toàn trị, nơi công an và nhà nước có thể gây áp lực, đe dọa, khủng bố, hoặc bỏ tù bất kỳ ai dám nói điều bất lợi cho chế độ. Trong bối cảnh ấy, mọi giám mục, linh mục và giáo dân đều sống với một nỗi sợ âm thầm. Nỗi sợ ấy không phải là yếu đuối; nó là thực tế. Nó là không khí mà mọi người phải hít thở mỗi ngày. Nó là bóng tối bao phủ mọi quyết định, mọi lời nói, mọi hành động.

Phong Trào Giáo dân Việt Nam Hải ngoại không chỉ là một hội đoàn đạo đức. Phong Trào là một nỗ lực nhằm giúp người giáo dân sống đúng vai trò của mình: vai trò ngôn sứ, vai trò công dân, vai trò người xây dựng cộng đồng. Học thuyết Xã hội giúp Phong Trào đào tạo những giáo dân trưởng thành, biết suy nghĩ độc lập, biết hành động có trách nhiệm, và biết đóng góp vào sự phát triển, thăng tiến của xã hội sở tại.

Ý thức trách nhiệm đối với sự tồn vong và phát triển của quốc gia, đối với công bằng xã hội, đối với phẩm giá con người, đối với những tội ác và bất công đang lan tràn trong xã hội, không phải là điều gì xa lạ đối với người Kitô hữu. Đó là một phần không thể thiếu được của một đức tin thật sự và đúng nghĩa. Chủ trương đời sống Kitô hữu chỉ cần thực hiện trong nhà thờ là một hình thức rối đạo trong thực hành.

Trong đời sống Giáo hội, có những biến cố không chỉ gây xôn xao trong cộng đoàn, mà còn buộc người ta phải đặt lại những câu hỏi căn bản về bản chất của quyền bính và sự thật. Sắc lệnh ngày 7/7/2026 của Đức Giám mục Anphong Nguyễn Hữu Long mở án hình sự ngoại tư pháp đối với linh mục Antôn Đặng Hữu Nam là một biến cố như thế. Nó không chỉ là một văn bản pháp lý; nó là một tấm gương phản chiếu tình trạng khủng hoảng quyền bính trong giáo phận Vinh suốt nhiều năm qua.

Những chân lý tôn giáo đều là những chân lý «cho không biếu không», người dạy chân lý thường không đòi hỏi một khoản thù lao nào. Nhưng để hiểu và lãnh hội được, người muốn hiểu phải dám hy sinh tất cả, không tiếc một điều gì: từ của cải, sức khỏe cho đến mạng sống, nhất là phải «từ bỏ mình», nghĩa là không đặt nặng «cái tôi» và cố chấp vào những hiểu biết của mình