Ơn gọi nên thánh của mọi Kitô hữu

Con người được mời gọi nên thánh như Thiên Chúa

Đức Giêsu đã mời gọi mọi người Kitô hữu, không trừ ai: «Anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện» (Mt 5:48). Nếu đọc và suy nghĩ sâu xa về câu Kinh Thánh này, chúng ta không khỏi ngạc nhiên về chữ «như» ở trong câu. Và chúng ta có thể tự hỏi: liệu Đức Giêsu có lầm không, hoặc có nói quá đáng không khi mời gọi chúng ta nên hoàn thiện ở mức độ «như Cha trên trời» ? Con người làm sao sánh ví với Thiên Chúa được? Ngài có phạm thượng không? Hay chúng ta phải hiểu câu này theo kiểu nói quá như trong những thành ngữ: «trắng như tuyết», «cao như núi» , v.v…? hay như kiểu «hắn hút thuốc y như ống khói tàu»? – Nếu ta ý thức được bản tính của Thiên Chúa đã được ươm sẵn ngay trong bản tính của ta từ khi ta sinh ra, thì ta thấy lời mời gọi nên thánh của Đức Giêsu không nên hiểu theo nghĩa «nói quá», hoặc theo nghĩa bóng! Tôi nghĩ cần phải hiểu lời ấy của Ngài theo nghĩa đen!

Chúng ta không phải là một phàm nhân thuần túy: một phàm nhân thuần túy không bao giờ trở nên thánh hay nên con cái Thiên Chúa được. Cũng như một con thú – vốn không có bản tính người – không bao giờ có thể sống như một con người, hay trở nên người được. Tương tự như vậy, con người làm sao có thể nên thánh, nếu bản tính của mình vốn không phải là thánh? May thay, chúng ta được Thiên Chúa dựng nên giống Ngài, theo hình ảnh của Ngài, được thông phần bản tính của Ngài, nghĩa là tự bản chất chúng ta đã là thần, là thánh. Nhưng chúng ta mới chỉ là thánh hay thần linh trong tiềm năng, nghĩa là có thể trở nên thánh, chứ chưa phải là thánh trong hiện thực. Nói cách khác, chúng ta chưa sống cho ra thần ra thánh, đúng với bản chất của mình. Vậy, chúng ta cần phải ý thức ơn gọi nên thánh của mình, khả năng nên thánh và nhất là ý thức bản chất thánh của chúng ta. Có thế, việc nên thánh của ta mới có thể trở thành hiện thực.

1. Ơn gọi lớn nhất của con người: nên thánh

Thông thường, khi nói về ơn gọi, người ta nghĩ ngay tới ơn gọi linh mục, ơn gọi tu sĩ. Và tới thế kỷ 20, giáo dân cũng bắt đầu được coi là một ơn gọi: ơn gọi giáo dân . Nhưng cho tới nay, một chủng sinh hay tu sĩ mà bỏ tu ra làm giáo dân, thì nhiều người – kể cả linh mục, giám mục, hay những nhà trí thức trong Giáo Hội – nói rằng người đó «mất ơn gọi». Người ta làm như thể chỉ có linh mục, giám mục, tu sĩ là có ơn gọi, và họ coi ơn gọi của những vị ấy hết sức cao cả, bỏ ơn gọi ấy mà ra làm giáo dân thì thật là đáng tiếc! Còn giáo dân thì chẳng sợ bị mất ơn gọi, vì giáo dân có ơn gọi đâu mà mất! Thật ra người ta quên rằng bất cứ Kitô hữu nào cũng có một ơn gọi rất cao cả là nên thánh.

Sau Công Đồng Vatican II, quan niệm coi trọng và đề cao ơn gọi linh mục cũng như các «chức thánh» hơn cả ơn gọi chung của người Kitô hữu là nên thánh, đã trở nên lỗi thời và không có nền tảng. Hiện nay Giáo Hội quan niệm rằng ơn gọi lớn nhất, cao cả nhất của mọi Kitô hữu là nên thánh, như Đức Giê-su từng mời gọi mọi Kitô hữu không trừ ai: «Anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện» (Mt 5:48). Công Đồng Vatican II cũng lập lại ý tưởng đó: «Mọi Kitô hữu, dù ở địa vị nào, bậc sống nào, đều được Chúa kêu gọi đạt tới sự trọn lành thánh thiện như Chúa Cha trọn lành, tùy theo con đường của mỗi người» (GH 11§3).

2. Không hẳn cứ phải làm linh mục / tu sĩ mới nên thánh được

Nên thánh là ơn gọi chung cho tất cả mọi người, dù là giáo dân, linh mục, giám mục, hay giáo hoàng, và là ơn gọi cao cả nhất . Tất cả mọi người – chứ không phải chỉ các giáo sĩ và tu sĩ – đều được Thiên Chúa kêu gọi nên thánh. Nhưng không phải tất cả mọi người đều được kêu gọi làm tu sĩ hay giáo sĩ (tức làm linh mục, giám mục, hồng y hay giáo hoàng). Đây chỉ là những con đường nên thánh cá biệt, chứ không phổ quát. Làm tu sĩ hay giáo sĩ thiết tưởng là việc tương đối dễ và không hẳn là cần thiết và quan trọng lắm. Làm thánh mới là khó, nhưng cần thiết, quan trọng và cao cả hơn rất nhiều.

Đối với mỗi cá nhân Kitô hữu, ơn gọi nên thánh quan trọng hơn rất nhiều so với ơn gọi làm các chức vụ trong Giáo Hội, cho dù cao đến đâu! Vì thử hỏi: làm linh mục, giám mục, hồng y hay giáo hoàng, dù có hiển hách lẫy lừng đến đâu, nếu bản thân không nên thánh thì có ích lợi gì? Trước tòa Chúa phán xét, có ai lấy chức linh mục, giám mục hay giáo hoàng ra mà cứu được linh hồn mình chăng? Tương tự như lời Đức Giêsu: «Được cả trần gian mà mất linh hồn thì được ích gì? có thể lấy những thứ ấy mà cứu được linh hồn mình không?» (Mt 16:26). Tóm lại, để nên thánh thì không nhất thiết là phải làm linh mục hay tu sĩ; và cũng không phải hễ linh mục hay tu sĩ thì tất nhiên là thánh.

Trong Giáo Hội hiện nay, vẫn còn có những quan niệm sai lầm, nhưng rất phổ biến, nhất là tại Việt Nam, là làm như ơn gọi làm linh mục, giám mục… thì cao trọng hoặc quí trọng hơn ơn gọi nên thánh phổ quát của mọi Kitô hữu! Thiết tưởng, dưới con mắt của Thiên Chúa, một vị thánh – cho dù là giáo dân, dù là một người có địa vị thật thấp kém trong xã hội – vẫn luôn luôn cao cả và giá trị hơn một linh mục, giám mục, hay giáo hoàng mà không thánh thiện , thậm chí giá trị hơn vô vàn lần! Nhưng người ta – kể cả những người dạy dỗ về siêu nhiên – vẫn thích nhìn bằng con mắt của người đời hơn bằng con mắt của Thiên Chúa!

Sở dĩ có quan niệm này là vì đã một thời Giáo Hội có khuynh hướng thượng tôn các chức thánh, chẳng hạn coi chức linh mục còn cao trọng hơn cả chức vị các thiên thần, thậm chí hơn cả Đức Maria… (Đó là quan điểm được đề cập đến trong cuốn Tôi muốn làm linh mục, và cuốn Con tôi làm linh mục, được xuất bản trước 1975). Hiện nay, nhiều giáo dân và một số linh mục vẫn còn có khuynh hướng thượng tôn các chức thánh như thế! Thiết tưởng những người này cần tự hỏi và xác định: Thiên Chúa muốn ta nên thánh hay muốn ta làm tu sĩ, linh mục, giám mục… hơn? Nên thánh, và nên linh mục, giám mục… cái nào cần thiết cho chúng ta hơn? – Cần phải quan niệm cho đúng: quan niệm có đúng thì hành xử mới đúng được!

3. Hãy cố gắng nên thánh trong đời sống của mình

Như vậy, dù là giáo dân hay giáo sĩ, mọi Kitô hữu đều được Thiên Chúa kêu gọi nên thánh y như nhau, và ai cũng có khả năng nên thánh. Nên thánh chính là trở nên «hoàn thiện như Cha trên trời là Đấng hoàn thiện» (Mt 5,48). Đó là ơn gọi chung và cao cả nhất của con người, cao cả hơn bất kỳ một ơn gọi cá biệt nào. Vì thế, điều quan trọng nhất mà ta phải làm trong cuộc đời của chúng ta là nên thánh, chứ không phải là làm vua, làm tổng thống, bộ trưởng, làm anh hùng, hoặc làm giáo hoàng, giám mục hay linh mục… Lý tưởng nên thánh đáng cho ta dành tất cả nỗ lực và trọn cả cuộc đời để thực hiện. Tuy nhiên, dù làm giáo sĩ hay giáo dân, dù làm vua, làm tướng hay làm dân quèn, trong bất kỳ ngành nghề hay địa vị nào, ta vẫn có thể nên thánh. Thà làm một người dân quèn hay một giáo dân hạng bét mà nên thánh thì vẫn giá trị trước mặt Thiên Chúa cả triệu lần hơn là làm vua làm tướng, làm giáo hoàng hay giám mục mà không nên thánh.

Điều rất quan trọng để có thể nên thánh, đó là ý thức bản chất thần linh hay thánh thiện của mình. Chúng ta đã là thánh từ trong bản chất, và chúng ta chỉ chưa sống cho đúng với bản chất ấy thôi (tương tự như con sư tử nai trong một câu chuyện ngụ ngôn Ấn Độ nọ – là sư tử được nai mẹ nuôi từ nhỏ và tiếp tục sống giữa bầy nai – vẫn sống như một con nai, chứ chưa sống đúng như một con sư tử). Không ai có thể nên thánh nếu không có tiềm năng để nên thánh. Nên thánh chính là sống cho đúng với bản chất thánh mà chúng ta đang có sẵn. Ý thức sâu xa về điều này sẽ là một nguồn trợ lực mạnh mẽ cho việc nên thánh.

Trong tất cả mọi biểu hiện của sự thánh thiện, thì đức ái hay tình yêu thương đích thực là quan trọng nhất. Hiến chế Giáo Hội của Công đồng Vatican II nói: «Đức ái chi phối mọi phương thế nên thánh, là linh hồn của những phương thế ấy và đưa chúng đến cùng đích.» (Lumen Gentium, số 42). Rất nhiều Kitô hữu coi các nghi thức tôn giáo quan trọng hơn việc sống đức ái. Thật ra, tất cả mọi nghi thức tôn giáo đều chỉ là những phương tiện đem lại ơn Chúa, giúp ta có sức mạnh để thực hiện đức ái. Nếu chúng ta lại coi những nghi thức tôn giáo ấy – chứ không phải đức ái – mới là điều chính yếu phải làm, thì chúng ta đã không phân biệt được đâu là mục đích đâu là phương tiện, đâu là chính đâu là phụ. Sự sai lầm ấy sẽ dẫn chúng ta đến một thứ thánh thiện giả hiệu, chỉ ở bề ngoài mà thôi!

Để kết thúc, xin nêu lại gương của thánh Phanxicô Salê. Lúc sinh thời, ngài từng nói: «Ông kia bà nọ nên thánh được, tại sao tôi không? Trước tôi đã có thánh Phanxicô Assisi, thánh Phanxicô Xaviê, thánh Phanxicô đệ Phaolô; tại sao tôi lại không thể là thánh Phanxicô Salê kia chứ?» Và quả thật, một ngày sau đó nhiều tập kỷ, Phanxicô Salê đã được Giáo Hội vinh phong hiển thánh. Vấn đề hết sức quan trọng là phải quyết tâm nên thánh. Vậy, bạn đã quyết tâm chưa?

Nguyễn Chính Kết